| Filozofia

Termin ekologia po raz pierwszy wprowadził do użycia w 1866 roku niemiecki biolog i ewolucjonista Ernst Haeckel. Określenie to pierwotnie odnosiło się do badań nad zwierzętami i ich relacjami ze światem organicznym i nieorganicznym. Ekologia jako samodzielna nauka rozwinęła się dopiero w XIX wieku. W połowie XX wieku Ludwig von Bertalanffy wykazał, że ekologia jest nauką, która rządzi się własnymi metodami, prawami i własną logiką zaś praktycznym aspektem ekologii jest określenie, co można zrobić aby przywrócić równowagę w przyrodzie, która została zaburzona w wyniku działalności człowieka.

Wpatrz się głęboko, głęboko w przyrodę, a wtedy wszystko lepiej zrozumiesz

Albert Einstein

Szerzej związek pomiędzy środowiskiem a człowiekiem opisuje nam dość młoda dyscyplina filozoficzna – ekofilozofia. Jest to filozofia in statu nascendi podejmująca problematykę ekologiczną z perspektywy filozoficznej. Oficjalnie termin ten zaczął obowiązywać od 1995 r. od VI Zjazdu Filozofii Polskiej, który odbył się w Toruniu. Termin ten pochodzi od trzech greckich słów oikos oznaczającego dom, środowisko, gospodarstwo, rodzinę, phileo– miłuję, dążę i sophia – mądrość.

Ekofilozofia

Zatem ekofilozofia w najprostszym ujęciu oznacza naukę filozoficzną o środowisku. Odnosi się do wielu zagadnień, a między innymi do:

  1. Kwestie relacji człowieka z przyrodą. Nabierają one szczególnego znaczenia w kontekście systematycznie rosnącej antropopresji. Główne problemy odnoszą się do umiejscowienia człowieka w przyrodzie oraz postrzegania przyrody (biosfery) jako opozycji dla człowieka (antroposfery). Doprowadza to również do ważnego pytania, czy przyroda jest oddzielnym bytem?
  2. Próby analizy relacji przyrody z człowiekiem na płaszczyźnie aksjologicznej. Pojawia się pytanie, czy można ich naturę rozpatrywać w kontekście dobra i zła?
  3. Rozważania odnoszące się do natury obecnego kryzysu ekologicznego.
    Jest on rozpatrywany jako efekt rozbieżności między kierunkiem cywilizacyjnego rozwoju a ograniczoną ilością zasobów ziemi.
  4. Próby analizy ustroju społecznego, politycznego i gospodarczego na stosunek człowieka do natury. Zwraca się również uwagę na wpływ samej natury na sposób systemowego zorganizowania się ludzi.
  5. Kwestie umiejscawiania przyrody i sposobu jej traktowania w funkcjonowaniu silnie zindywidualizowanej jednostki. Analizowane są takie uczucia jak szczęście, samorealizacja i zadowolenie. Wśród zjawisk rozpatrywanych z tej perspektywy znajdują się między innymi ruchy ekologiczne.

Przedmiotem ekofilozofii nie jest więc ani człowiek, ani środowisko przyrodnicze w którym on żyje, lecz ich” wzajemne powiązanie, relacje i oddziaływania.

Arne Naess

Zdjęcie przedstawia filozofa Arnie Naess

Ostatnim pojęciem który chciałabym przedstawić jest pojęcie filozofii głębokiej ekologii. Głęboka ekologia powstała jako nurt filozoficzny, a następnie ruch społeczny na początku lat 70. XX w. jej inicjatorem był norweski filozof Arne Naess (1912-2009).

Naess nakreślił projekt ekologii „głębokiej”, przeciwstawiając mu dominujący „płytki” ruch ekologiczny. Według Naessa ekologia płytka jest zorientowana na walkę z zanieczyszczeniem środowiska i zużyciem zasobów naturalnych. Nie rozważa problemu w sposób filozoficzny, jej punkt widzenia jest powierzchowny, oraz antropocentryczny.

Postrzega człowieka jako istotę ponad albo poza naturą jako źródło wszelkich wartości, a naturze przypisuje jedynie wartość instrumentalną lub użytkową

A.Naess

Ekologia płytka, jak podkreśla Naess, unika jednak przy tym pytań o źródło kryzysu ekologicznego. Wyjście z kryzysu ekologicznego będzie możliwe zaś dopiero wtedy, kiedy zostanie zakwestionowany światopogląd, który spowodował jego zaistnienie. To właśnie zadanie, jakie stawia sobie ekologia głęboka a której esencją jest zadawanie pytań:

  • dlaczego tak żyjemy,
  • jakie jest znaczenie życia,
  • jakie są najważniejsze cele w życiu,
  • które wartości są niezbędne które dla komfortu czy zabawy,
  • jaki jest właściwy sposób życia.

Głębokie pytania służą również uzyskaniu pełniejszego wglądu obejmującego tożsamość człowieka. Dzięki nim możemy odkrywać kim w istocie jesteśmy, czego naprawdę potrzebujemy do życia i w jaki sposób możemy to osiągnąć respektując nasze głębokie związki z planetą.

8 zasad ekologii głębokiej

Podsumowaniem przemyśleń dotyczących ekologii głębokiej było sformułowanie przez George`a Sessionsa i Arne Naessa ośmiu jej zasad:

  1. Pomyślność oraz rozwój ludzkiego i pozaludzkiego życia na Ziemi są wartościami same w sobie (wartościami immanentnymi, przyrodzonymi) niezależnie od użyteczności pozaludzkich form życia dla człowieka.
  2. Bogactwo i różnorodność form życia przyczyniają się do urzeczywistnienia tych wartości i same w sobie są wartościami.
  3. Ludzie nie mają prawa ograniczania tego bogactwa i różnorodności, chyba że chodzi o zaspokojenie ich żywotnych, istotnych potrzeb.
  4. Rozwój pozaludzkich form życia wymaga zahamowania wzrostu liczebności populacji ludzkiej. Rozkwit życia i kultury człowieka daje się pogodzić z takim obniżeniem.
  5. Oddziaływanie człowieka na inne formy życia jest obecnie zbyt duże, a sytuacja ta gwałtownie się pogarsza.
  6. Wymaga to poważnych zmian, szczególnie ekonomicznych, technologicznych i ideologicznych. Nowa sytuacja będzie całkowicie odmienna od obecnej.
  7. W sferze ideologicznej chodzi przede wszystkim o ograniczenie wzrostu materialnego standardu życia na rzecz jakości życia. Wytworzy się głęboka świadomość różnicy miedzy tym, co ilościowo i jakościowo wielkie.
  8. Podjęcia pośrednich lub bezpośrednich działań na rzecz wprowadzenia w życie tych niezbędnych zmian.

Przedstawiając podstawowe zagadnienia z zakresu ekologii, ekofilozofii aż do głębokiej ekologii chciałam abyśmy zadali sobie pytanie jak bardzo zależy nasze przetrwanie od przyrody której jesteśmy częścią. Czy możemy dostosować swój styl życia i przyczyniać się do rozwoju ekologii głębokiej jako formy walki o przyrodę i jej bogactwa.

Na sam koniec zachęcam Was do zapoznania się z poniższym filmem.

Comments are closed.